Muzyka Ludowa - Polska Estrada - Historia Artystów Polskiej Estrady

Polska Estrada
Przejdź do treści

Menu główne:

Zespoły
    

Muzyka Ludowa

Muzyka ludowa to jeden z najstarszych przejawów kultury duchowej każdej grupy etnicznej. Głęboko bowiem związana jest z codziennym życiem ludu obyczajami, pracą, czy obrzędami. A nawiązując do obrzędów ludów polskich to warto wspomnieć o Nocy Kupały, zwaną też Nocą Kupalną, Kupalnocką czy Sobótką. Noc Kupały to słowiańskie święto związane z letnim przesileniem słońca obchodzone w najkrótszą noc roku, czyli najczęściej nie uwzględniając roku przestępnego z 21 na 22 czerwca. To święto ognia i wody, żywiołów posiadających moc oczyszczenia. Obrzędy towarzyszące Kupalnocce miały zapewnić ludziom pomyślność zbiorów, oraz powodzenie w miłości. Obrzędy sobótkowe rozpoczynały się od tańców przez i w okół ognia. Co miało oczyścić od zła i chronić przed chorobami. Zwyczaje związane z wodą polegały na puszczaniu wianków po rzece. Dziewczęta własnoręcznie wykonane z kwiatów i magicznych ziół wianki, powierzały nurtowi rzeki. Obrzęd był związany z łączeniem się w pary, ponieważ chłopcy wyławiając wianki poszukiwali ich właścicielek, a następnie pary udawały się na spacery nocne po lesie. Spacer ten również miał swoją symbolikę. Szukano wówczas kwiatu paproci, który kwitnie jeden raz w roku. A jego odnalezienie miało zapewnić pomyślność i szczęście.

Noc Kupały to jedna z tradycji ludowych, którą chętnie do dziś organizuje wiele miejsc w Polsce i we wschodniej Europie. Zachowywanie tradycji tego święta jest ważnym elementem poszukiwania tożsamości kulturowej, ludzi, oraz dbanie o dziedzictwo które pozostawili nam nasi przodkowie. Organizowane uroczystości Nocy Kupały to doskonale spędzony czas na zaprezentowanie sztuki ludowej tańców, muzyki, rękodzieła i specjałów kuchni regionalnej. Klimat Nocy Kupały, jest zachowywany poprzez widowiska obrzędowe, a także organizowane konkursy poszukiwania legendarnego kwiatu paproci. Noc Kupały to nasze rodzime święto zakochanych.  

Polska muzyka ludowa wykazuje wiele podobieństw do muzyki ludowej innych krajów słowiańskich, które wyraźnie nakreślają wspólny charakter  słowiańskiego ducha. Muzyka ludowa początkowo spychana na margines w XXI wieku, przeżyła prawdziwy renesans i podbiła polską estradę. Za sprawą środowisk akademickich, muzyka ludowa zaczęła nabierać profesjonalnego kształtu, co z kolei przełożyło się na zainteresowanie mediów i promotorów polskiej estrady. Takie zespoły jak Krywań, Golec uorkiestra, Brathanki, Hawrań, Baciary, czy też Zakopower, z powodzeniem konkurowały z zespołami grającymi muzykę popularną na polskiej scenie.

Rokiczanka to polski zespół muzyczny wykonujący muzykę ludową, założony w 2001 roku w miejscowości Rokitno koło Lubartowa. Zespół wykonuje tradycyjne piosenki ludowe, nie tylko z regionu lubelskiego, ale z całej Polski.
Aranżacje nadają muzyce nowocześniejsze niż w wykonaniu innych zespołów brzmienie. W ten sposób, ukazując muzykę ludową z nowej perspektywy, próbują rozpropagować tradycje słowiańskie wśród szerszego grona odbiorców. Repertuar zespołu jest tradycyjny, przekazywany z pokolenia na pokolenie.
O dalsze jego przekazywanie dbają śpiewacy ludowi, pasjonaci.
Natomiast o atrakcyjną dla szerokiego odbiorcy aranżację dbają zawodowi muzycy.

Twórczym połączeniem tych nurtów zawiaduje pochodzący z Lublina Ireneusz Bachonko - muzyk, akordeonista i kierownik muzyczny grupy.Dopiero po 10 latach działalności, głównie koncertowej, zespół zdecydował się na wydanie w 2011 roku debiutanckiej płyty: "W moim ogródecku", zawierającej 9 utworów. Już ten debiutancki krążek został doceniony. Był nominowany do tytułu "folkowej płyty roku" w plebiscycie Wirtualne Gęśle. Do zwiększenia się popularności zespołu przyczyniły się profesjonalne teledyski, realizowane przez Damiana Bieńka, Piotra Smoleńskiego oraz Olgę Czarnecką. Teledysk do utworu tytułowego "W moim ogródecku", został nominowany do nagrody Festiwalu Yach Film 2013 w kategorii najlepsze zdjęcia. Również teledysk nakręcony do utworu "Lipka", został bardzo ciepło przyjęty przez internautów. Obydwa wyżej wymienione teledyski zrealizowano w skansenie Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie.

Muzyka ludowa nie zaginęła, lecz rozpoczęła żywot na różnego rodzaju festiwalach, przeglądach kapel, oficjalnych imprezach dożynkowych. Odbiło się to na jej autentyczności, zniknęło wiele manier wykonawczych, oraz uprościło się zdobnictwo. Zacierają się różnice pomiędzy muzyką z poszczególnych regionów Polski. Rozwija się dziś jednak nurt zainteresowania młodych ludzi zwłaszcza ze środowisk miejskich muzyką ludową swojego regionu. Przybiera on formy muzyki folkowej, a czasem łączy się nawet z muzyką popularną. Muzyka ludowa tworzona jest przez anonimowego twórcę i przekazywana werbalnie z pokolenia na pokolenie. Pieśni ludowe na terenie Polski wykazują charakterystyczną cechę. Jest nią zmienność wynikająca z modyfikacji melodii podczas ustnego przekazu dokonywanego na przestrzeni czasu, jak i zmienność podyktowana cechami muzyki charakterystycznymi dla poszczególnych regionów Polski. Ta sama pieśń występująca w różnych częściach kraju, różnić się może np. melodycznie, rytmicznie, tekstowo. Polska muzyka ludowa jest w większości jednogłoskowa. Formy wielu odmian głoskowych, występują w bardzo konkretnych regionach jak Podhale i Pieniny.

Baciary to polski zespół folklorystyczny założony przez braci Janusza i Andrzeja Body w 2002 roku na Podhalu w Poroninie. W swojej muzyce, oraz strojach grupa nawiązuje do tradycji góralskiej. Popularność zdobył dzięki ciekawym nowoczesnym brzmieniom, czasami już zapomnianym. W sumie zespół nagrał sześć płyt. Do najbardziej znanych utworów należą: "Żyje się raz", "Oczy zielone", "Nic do stracenia", "Jak się bawią ludzie", “Siedem czerwonych róż”, czy “Zostań tu ze mną”. W polskiej muzyce ludowej, pieśni nie tylko zawierają się w skali dur – moll, lecz także wykorzystują ich odmiany modalne. Skale o wąskim zakresie. Pentatonika, skala pięciostopniowa występująca np. w ludowej pieśni Chmiel, czy skale cygańskie. Muzykę ludową tworzyli amatorzy, śpiewacy, oraz instrumentaliści, grający w zespołach na weselach i innych sytuacjach obrzędowych, oraz na zabawach.

Muzyka ludowa miała związek z codziennym życiem ludzi. Przetrwała na wsi. W miastach funkcjonują profesjonalne zespoły specjalizujące się uprawianiem muzyki ludowej. Śpiew, akompaniament instrumentów ludowych, oraz taniec. Muzykę ludową charakteryzuje znaczna wielość wersji, naturalna skłonność do tworzenia wariantów. Lud tworzył własne melodie, ale też przekształcał inne melodie stosownie do własnych wymagań zależnie od możliwości zespołu. Przekazywana była drogą zapamiętywania, a nie zapisu nutowego. Muzykiem w kapeli zostawał ten, kto sam uczył się grać terminując u mistrza, starszego zazwyczaj z rodziny czy sąsiedztwa. Muzykanci nie znali nut grali na ucho. Repertuar opanowywali pamięciowo. Muzyka ludowa w tym podziale ma z  rozrywkową wspólny tylko brak rozbudowanej teorii, w tym estetyki, a z muzyką poważną brak masowej dystrybucji. Cechy typowe wyłącznie dla muzyki ludowej to wykonywanie przede wszystkim przez amatorów. Główny sposób utrwalania i dystrybucji poprzez ustny. Fryderyk Szopen często umieszczał w swoich kompozycjach zasłyszane na ulicy melodie. Tak czyniło też wielu innych kompozytorów.

Grupa Golec uorkiestra powstała w 1998 roku przez braci bliźniaków Pawła i Łukasza Golców działając początkowo pod nazwą Golec Folk Band. Jej nazwa nawiązuje do pisowni gwarowej u przed wyrazem orkiestra. W 1999 zespół wydał swój debiutancki album, zatytułowany Golec uOrkiestra 1. Pierwsza płyta zaprezentowała najważniejszą cechę stylu grupy pojawiającą się również w późniejszych produkcjach, czyli tradycyjne i etniczne brzmienie łączone z wieloma innymi gatunkami muzycznymi. W efekcie znalazły się tutaj głównie energiczne utwory wykorzystujące inspiracje muzyką góralską latynoską, rock-n-roll-ową, jazzową, a nawet rytmiką charakterystyczną dla ska. Album odniósł sukces na polskim rynku muzycznym. Ponadto uhonorowany został  „Fryderykiem” w kategorii Debiut roku.

W średniowieczu w Polsce, używano w muzyce ludowej głównie różnego rodzaju bębenków, fletów i fletni. Równolegle z rozwojem w XVII i XVIII wieku instrumentarium profesjonalnego do muzyki ludowej zaczęły przenikać instrumenty takie jak; liry, skrzypce, dudy czy basy. Od tego czasu kapela zaczęła liczyć najczęściej od dwóch do pięciu instrumentów. Główną melodię grały trzy podstawowe grupy ludowych instrumentów muzycznych.

Pierwsza z nich to instrumenty strunowe - smyczkowe zawierająca m. in. gęśliki podhalańskie, złóbcoki, mazanki wielkopolskie, czy sukę biłgorajską. W skład grupy strunowych wchodzą również instrumenty szarpane, to jest mandolina, cytra, oraz gitara.
Druga grupa to instrumenty dente. Najstarsza forma to piszczałki wykonywane z kory drzew, odpowiednio układane w dłoniach liście traw, przecięte zdrewniałe łodygi roślin jak np. tataraku. Trombity w formie długiej rury wykonywanej z drewna świerkowego występujące na Podhalu. Odpowiednikiem trombity na pomorzu jest bazuna, a na Mazowszu ligawka, oraz dudy występujące na Podhalu, Śląsku, Żywiecczyźnie. W Wielkopolsce odmiana dud jest tzw. kozioł występujący w kapelach weselnych. Inne współczesne instrumenty należące do tej grupy to m. in. klarnety, i trąbki.
Do trzeciej grupy należą instrumenty perkusyjne. Grzechotki, kołatki I bębenki. Dodatkowo w skład kapel ludowych na Rzeszowszczyźnie, oraz na Wileńszczyźnie wchodziły cymbały.  

Folk skrzyżował się płynnie z lokalnymi, czy wręcz rodzimymi odmianami dyskotekowego grania. Instrumentarium ludowe zastąpiły urządzenia elektroniczne. Do instrumentów strunowych dodano przetworniki elektroniczne, lub użyto sampli naśladujących ludowe brzmienia. Coś jednak pozostało z dawnych czasów, pozostała swojska przaśność. W Polsce nurt disco polo  dawno już wyszedł na przeciw ludowemu zapotrzebowaniu. A proste i przejrzyste teksty piosenek w pewien sposób nawiązują do tego, co ważne dawniej było. Jeden z przykładów rodzimej muzyki w rytmie disco przedstawia zespół Kordian z zakopanego „Dziewczyna z gór”.
Z okolic Polski nizinnej pochodzi zespół Masters, który istnieje od 2002 roku Twórcy nieśmiertelnego hitu weselnego „Żono moja” granego dziś prawie jako standard ludowy. I również sięgnęli po klimaty mazurskie „Mazureczka”.

Nie można także pominąć Śląska, gdzie działają Klaudia i Kasia Chwołka muzycznie sięgając aż pod tyrol. Córka z mamą, czyli Klaudia i Kasia Chwołka do roku 2011 śpiewały osobno, ale postanowiły połączyć swoje siły i stworzyć zespół. Teksty do swoich piosenek piszą własnoręcznie. Do wielu utworów też i muzykę. W 2011 roku wydały pierwszą autorska płytę “Przyjedź na Śląsk”. W swoim dorobku artystycznym mają już kilka płyt, teledysków i wiele nagród m .in. w  2011 roku zdobyły Grand Prix na III Festiwalu Śląskich Szlagierów w Zabrzu, a  2012 roku Grand Prix Borów Tucholskich za II Top Festiwal w Borach Tucholskich.


Brathanki to zespół założony w 1998 roku, wykonujący muzykę będącą połączeniem folku, popu i rocka. Grupa powstała z inicjatywy Janusza Musa. W 2002 roku ukazała się debiutancka płyta “Ano”, na której znalazły się takie przeboje jak; “Czerwone Korale”, czy “Gdzie ten który powie mi”. Płyta zbiegła się w czasie z okresem dużej popularności muzyki folkowej. Rok wcześniej albumy wydali Kayah i Bregowicz, oraz Golec uorkiestra, i czterokrotnie uzyskała status platynowej płyty. Zespół wyróżniono nominacjami do nagrody Fryderyk 2000 w kategoriach piosenka roku, grupa roku, fonograficzny debiut roku i album roku - Muzyka tradycji I źródeł. Kilka miesięcy po wydaniu albumu media ujawniły, że kilka piosenek z Ano m. in. „Czerwone korale” to kompozycje węgierskiego muzyka Ferenca Sebo. Zespół odparł zarzuty o plagiat, twierdząc iż był przekonany, że wykorzystuje tradycyjne melodie ludowe. Co zresztą zaznaczył na płycie i nie znał nazwiska kompozytora. Sam Sebo przyjął zaproszenie grupy do zagrania wspólnych koncertów i wziął udział w nagraniach drugiej płyty. Na fali powodzenia Ano w 2001 roku, Brathanki wydali album  Patataj, promowany przez przebój „W kinie w Lublinie”. Płyta osiągnęła status platynowej i zdobyła Fryderyka w kategorii album roku - Etno Folk. W 2003 roku z zespołem rozstała się Halina Mlynkova, a jej miejsce zajęła Anna Mikoś i Magdalena Rzemek. W nowym składzie Brathanki wydały trzecią płytę Galop, która nie powtórzyła sukcesu dwóch poprzednich albumów.

W 2005 roku nową wokalistką została Ola Chodak. W 2016 roku zespół zakwalifikował się do finału polskich eliminacji na konkurs Eurowizji z piosenką “W nas ciepło wiosen”. W 2009 roku nową wokalistką Brathanków została, Agnieszka Dyk, z którą wydali kolejny album Motyle. Płyta, która pod wieloma względami jest wyjątkowa. Piosenki które znajdują się na tym krążku to przede wszystkim wewnętrzne brathankowe kompozycje, które nawiązują do wcześniejszej twórczości zespołu poprzez charakterystyczne brzmienie instrumentów akustycznych takich jak; akordeon, flet, czy skrzypce w połączeniu z mocną rockową sekcją rytmiczną. Nie brakuje też melodyjek z folkowym zaśpiewem ubranych w ciekawą aranżację. Singiel “Mamo, ja nie chcę za mąż”, kompozycja Janusza Mus to lekka śpiewna wpadająca w ucho piosenka. Na płycie Motyle znajdziemy również ciekawe opracowanie pięknej ludowej melodii z rejonu Rumunii.


Melodie i tańce ludowe, które wyszły poza swój region i stały się znane w różnych stronach Polski, a nawet poza jej granicami, noszą nazwę tańców narodowych. Należą do nich m. in. Polonez charakter muzyki jest poważny dostojny, zaś tempo umiarkowane. Krakowiak to taniec ludowy ziemi krakowskiej, który tańcem narodowym został w XVII wieku. Muzyka oznacza się żywym i skocznym charakterem, oraz dość szybkim tempem.
Oberek. Nazwa pochodzi od ruchu obrotowego - wirowego w tańcu. Taniec odznaczający jest szybkim, lub bardzo szybkim tempem w metrum na 3/8 rzadziej na ¾. Charakter muzyki jest żywy i częstotliwie zmienny.  
Kujawiak to taniec pochodzący z Kujaw. Tempo kujawiaka jest umiarkowane, zaś ogólny charakter można nazwać nastrojowym. Mazur występuje głównie na Mazowszu. Muzyka w tym tańcu jest żywa, dynamiczna i odznacza się zmiennymi akcentami w różnych częściach taktu.
Taniec Mazurek będący stylizacją, artystycznym opracowaniem rytmu tańca ludowego, przeznaczonego jedynie do słuchania mazura. Jest to taniec utrzymany w formie dwuczęściowej metrum ¾ wykorzystujący rytm synkopowy.

Na uwagę zasługują mazurki w twórczości Fryderyka Szopena. Bogactwem muzyki ludowej, jej różnorodnością i cechami charakterystycznymi zajmuje się nauka zwana etnografią etno=naród, plus grafia=pisać. Warto zaznaczyć, iż dyscyplina ta nie zajmuje się badaniem tylko muzyki. W zakres badań wchodzą również zwyczaje, obrzędy, wierzenia i sztuki plastyczne.
Zespoły ludowe stanowią obecnie największy oddolny, spontaniczny, nieformalny ruch społeczny na polskiej wsi, a ich działalność stanowi doskonałą ilustrację kondycji kulturalnej i społecznej polskiej wsi sytuacji seniorów we współczesnych społeczeństwach wiejskich, a także roli tradycji i jej wielorakich interpretacji.

Autor:
Joanna Gronostajska

Żródło materiału:
internet, różne

Kontakt: mediapolonii@gmail.com
copyright © 2019
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego